TAŞ BAKIMI – TEMİZLİĞİ - KORUNMASI

            Aşırı sıcaklar, soğuk kış günlerindeki don etkileri, kapillarite sonucu suyun yapı içindeki hareketliliği,aşırı nem ve benzeri doğal olaylar ve özellikle asitli yağmur suları sonucu yapılar ve yapının temel  ögesi olan  taşlar, çeşitli kimyasal ve fiziksel etkilere maruz kalırlar. Bu etkiler sonucu taş yüzeylerinde bozulmalar, erimeler ve dökülmeler oluşmaya başlar. Bütün bunların yanında doğal afetlerin de taş yapılara verdiği hasarlar büyüktür. Ama biz burada taş yüzeylerindeki bozulmalar üzerinde duracağız.

           Taşların bünyelerinde, ana mineral haricinde bulunan bazı kil ve/veya yumuşak kum katmanlar , taşların genel sağlamlığını bozabilmektedir. Bu katmanlar veya yataklar, yukarıda belirtilen doğal olaylar sonucu taş yüzeyinde dökülmeler veya çukurlaşmalar oluşmasına neden olmaktadır. Özellikle kireç taşlarında bu etki çok daha fazla hissedilebilmektedir.(Kayseri-Ünye-Limra- Keşan  vb taşlar örnek verilebilir.) Asitli yağmur suları ile yumuşayan bu farklı katmanlar, çukurlaşmalara veya dökülmelere neden olmaktadır. Atmosferdeki ve çevredeki toz partiküllerin yağmur suyu ile taş yüzeyine yapışması ve kapillarite ile içlere nüfuz etmesi , özellikle kum taşlarının ve kireç taşlarının yüzeylerinin siyah bir tabaka ile kaplanmasına neden olmaktadır.

             Genelde taş bakımı , taşın yüzey temizliği ile başlar ve özellikle son yıllarda üretilen türlü yüzey koruyucuların taş yüzeyine uygulanması ile devam eder.

             Yüzey temizliği , Fiziksel Temizlik (Mekanik Temizlik) ve Kimyasal Temizlik olmak üzere iki şekilde yapılır.Taşların yapısı itibari ile bu temizlik çeşitlerinin her taşa uygulanması mümkün olmayabilir.Çok gözenekli kum ve kireç taşlarının yüzeylerinin kimyasal temizlik yöntemi ile temizlenmesi tavsiye olunmayacağı gibi yine çok gözenekli ve aşırı yumuşak taşların da fiziksel yöntem ile temizlenmesi tavsiye edilmeyebilir. Temizleme yöntemine karar vermeden  önce taş yüzeyinin davranışının iyi bilinmesi gerekmektedir. Özellikle tüf, kireç taşı ve kum taşlarında asit ile temizleme taş yüzeyinde ciddi hasarlar meydana getirir.

            Fiziksel Temizlik : Raspa, fıırça  ve benzeri el aletleri ile taş yüzeyinin temizlenmesi ile yapılabileceği gibi kum, çelik, alüminyum danelerinin yüksek hava basıncı ile taş yüzeylerine püskürtülmesi sonucu da  fiziksel temizlik yapılabilir.

Kumlama yöntemi dediğimiz hava basıncı ile dane püskürtme yöntemi , özellikle eski eserlerin işlemeli rölyef, bezeme, friz ve benzeri mimari ögelerinin  içlerine kadar çok rahatlık ile nüfus edebilmektedir. Günümüzde kumlama sadece taş yüzey temizliklerinde değil , çelik ve hatta ahşap yüzeylerin temizlik ve şekillendirilmelerinde de kullanılabilmektedir.

           Kimyasal Temizlik : Bu temizlik şeklinde seyreltilmiş florik veya klorik asit sıvı olarak taş yüzeylerinin temizliğinde kullanılabileceği gibi birinci sınıf ve/veya ikinci sınıf eski eserlerin temizliğinde daha ziyade emme yöntemi denilen kağıt hamuru ve kil ile emme işlemi uygulanmaktadır. Bu yöntemlerde, çeşitli kimyasallar emdirilmiş kağıt hamuru taş yüzeylere yapıştırılır ve kimyasalların yüzeylerdeki yabancı malzemeleri emmesi sağlanır. İkinci aşamada yüzey sabunlu su ile  iyice yıkanır. Asit uygulamasının sonucunda da taş yüzeyinin sabunlu su ile iyice yıkanması gerekmektedir.Emme yöntemi ile cephe temizlikleri çeşitli killer ile de yapılabilmektedir.

            Taşların temizlik işleri bittikten sonra doğal etkilerden korumak için taş yuzeylerine uygulanan farklı bakım teknikleri vardır.Genelde ıslak veya cilalanmış taş malzeme, gerçek renginden daha koyu tondadır. Özellikle sert taşlarda ( mermer- granit ) cilalı yüzey kullanıldığı için bu kanıksanmıştır ve de öyle olması gerekmektedir ancak kum ve kireç taşlarında ise taşın gerçek rengi arzu edilir. Bu anlamda taşın bakımı için üretilmiş çok çeşitli emprenye  ve koruyucu malzemeler bulunmaktadır.  Uygulanmaları fırça veya püskürtme yöntemi ile olabilmektedir. Bu malzemeler mimari yüzey koruyucular adı altında silicon veya poliüretan bazlı malzemeler olup yüksek penetrasyon özelliğine sahip şeffaf malzemelerdir.

             Bazı emprenye malzemelerde taş yüzeylerinin kuru olması arzu edilirken bazılarında ise nemli yüzeylere uygulama yapılması ve kapillarite ile malzemenin taşın derinliklerine işlemesi arzu edilir.

              Yapılan işlem ile, taş yüzeyinde koruyucu bir tabaka oluşturulur , yüzeyin su emmesi önlenmeye çalışılır ve atmosferin zararlı parçacıklarının yaratacağı olumsuz etkiler bertaraf edilir.Bu uygulamalar taş yüzeylerindeki aşırı çatlakları kapatmayacağı için uygulamalardan önce bu tür çatlakların uygun malzemeler ile doldurulmaları gerekmektedir. Zira bu tür malzemelerin aşırı yağmura karşı taş yüzeylerini korumaları beklenmemelidir.Mimari yüzey koruyucu üreten firmalar, genelde düşey yüzlerde yapılan bu uygulamaların uzun süreli olabileceğini, iyi sonuç verebileceğini ancak döşeme kaplamalarının emprenyelenmelerinin iyi sonuçlar vermeyeceğini ifade etmektedirler.

              Piyasada satılan yüzey koruyucuların litre fiyatları 3. $  /  18. $ arasında değişmektedir. 1 m2' ye gidecek olan miktar ise, taşın dokusu ve sürülecek kat sayısı ile ilgili olarak değişmektedir ancak ortalama 0.600 lt - 0.800 lt arasında hesaplanabilir. 

İlgili bazı yerli firma linklerinden birkaç tanesi aşağıda verilmiştir.

www.yks-yapkim.com

www.floor.com.tr

www.deteks.com

www.bekatsan.com